డీ-డాలరైజేషన్ అంటే ఏమిటి?
అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, విదేశీ మారక నిల్వల్లో అమెరికా డాలర్పై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించే ప్రక్రియనే డీ-డాలరైజేషన్గా పిలుస్తారు.
BRICS దేశాల్లో ముఖ్యంగా చైనా, రష్యా స్థానిక కరెన్సీల్లో ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యాన్ని పెంచే ప్రయత్నాలు చేస్తున్నాయి. ఆంక్షలు, భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు, అమెరికా ఆర్థిక విధానాల ప్రభావం వంటి అంశాలు కూడా ప్రత్యామ్నాయ చెల్లింపు వ్యవస్థలపై ఆసక్తిని పెంచుతున్నాయి.
చైనా ప్రభావం ఎందుకు కీలకం?
BRICSలో చైనా అతిపెద్ద ఆర్థిక శక్తిగా ఉండటంతో, డీ-డాలరైజేషన్ చర్చలో బీజింగ్ పాత్ర అత్యంత కీలకం. యువాన్ను అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో మరింత విస్తృతంగా ఉపయోగించాలన్నది చైనా దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాల్లో ఒకటి.
చైనా ఇప్పటికే పలు దేశాలతో యువాన్లో వాణిజ్య సెటిల్మెంట్ను ప్రోత్సహిస్తోంది. అయితే యువాన్కు డాలర్ స్థాయిలో అంతర్జాతీయ ప్రాధాన్యత రావాలంటే చైనా ఆర్థిక మార్కెట్ల మరింత తెరుచుకోవడం, కరెన్సీ మార్పిడి సౌలభ్యం, పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసం వంటి అంశాలు కీలకం.
భారత్ది భిన్నమైన వ్యూహం
BRICSలో భాగమైనప్పటికీ, భారత్ డాలర్ను పూర్తిగా తొలగించే విధానాన్ని అనుసరించడం కంటే వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి, బహుళ కరెన్సీల వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించే దిశగా ముందుకు సాగుతోంది.
రూపాయిలో అంతర్జాతీయ వాణిజ్య సెటిల్మెంట్లను పెంచడం, ఇతర దేశాలతో స్థానిక కరెన్సీ వాణిజ్య ఏర్పాట్లు చేయడం, సరిహద్దు చెల్లింపులను సులభతరం చేయడం వంటి చర్యల ద్వారా భారత్ తన కరెన్సీ పాత్రను పెంచుకోవాలని చూస్తోంది.
ఇది డాలర్కు వ్యతిరేకంగా ఒకే కరెన్సీని నిలబెట్టడం కంటే, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో అనేక కరెన్సీలకు స్థానం కల్పించే విధానంగా చూడవచ్చు.
BRICSకు సొంత కరెన్సీ వస్తుందా?
BRICS దేశాలు ఒకే ఉమ్మడి కరెన్సీని ప్రవేశపెట్టే అంశంపై అప్పుడప్పుడు చర్చ జరుగుతున్నప్పటికీ, దానిని అమలు చేయడం చాలా క్లిష్టమైన ప్రక్రియ.
సభ్య దేశాల ఆర్థిక వ్యవస్థలు, ద్రవ్య విధానాలు, కరెన్సీ నియంత్రణలు, వాణిజ్య ప్రయోజనాలు పరస్పరం భిన్నంగా ఉన్నాయి. అందువల్ల సమీప భవిష్యత్తులో ఒకే BRICS కరెన్సీ కంటే స్థానిక కరెన్సీల్లో వాణిజ్యం, పరస్పరం అనుసంధానమైన చెల్లింపు వ్యవస్థలు వంటి ఆచరణాత్మక చర్యలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఉండే అవకాశం ఉంది.
సరిహద్దు చెల్లింపులు కీలకం
డాలర్పై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించేందుకు BRICS దేశాలు అన్వేషిస్తున్న ప్రధాన మార్గాల్లో సరిహద్దు చెల్లింపుల వ్యవస్థ ఒకటి. స్థానిక కరెన్సీల్లో చెల్లింపులు వేగంగా, తక్కువ ఖర్చుతో జరిగేలా వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేయడం లక్ష్యంగా ఉంది.
భారత్ ఇప్పటికే UPI వంటి డిజిటల్ చెల్లింపు మౌలిక వసతులను అభివృద్ధి చేసింది. ఇలాంటి వ్యవస్థలను అంతర్జాతీయ చెల్లింపులతో అనుసంధానించడం భవిష్యత్తులో రూపాయి వినియోగాన్ని పెంచే అవకాశాన్ని కల్పించవచ్చు.
డాలర్ను వెంటనే భర్తీ చేయడం ఎందుకు కష్టం?
అమెరికా డాలర్కు ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో విస్తృతమైన మౌలిక బలం ఉంది. అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం, ఆర్థిక మార్కెట్లు, వస్తువుల ధర నిర్ణయం, విదేశీ మారక నిల్వలు, అంతర్జాతీయ రుణ వ్యవస్థల్లో డాలర్కు కీలక స్థానం ఉంది.
అందువల్ల ప్రత్యామ్నాయ కరెన్సీల వినియోగం పెరిగినా, డాలర్ను పూర్తిగా తొలగించడం త్వరగా జరిగే అవకాశం లేదు. నిపుణుల అంచనా ప్రకారం భవిష్యత్తు ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో “డాలర్ లేని ప్రపంచం” కంటే “డాలర్ ఆధిపత్యం కొంత తగ్గిన బహుళ కరెన్సీ వ్యవస్థ” ఏర్పడే అవకాశమే ఎక్కువ.
భారత్కు అవకాశాలు, సవాళ్లు
డీ-డాలరైజేషన్ ప్రక్రియ భారత్కు కొన్ని అవకాశాలను అందించగలదు. రూపాయిలో వాణిజ్యం పెరిగితే విదేశీ మారక నిర్వహణలో కొంత సౌలభ్యం రావచ్చు. భారత కంపెనీలకు కొత్త మార్కెట్లతో నేరుగా స్థానిక కరెన్సీల్లో లావాదేవీలు చేసే అవకాశం కూడా పెరుగుతుంది.
అయితే రూపాయి అంతర్జాతీయ కరెన్సీగా ఎదగాలంటే లోతైన ఆర్థిక మార్కెట్లు, స్థిరమైన ద్రవ్యోల్బణం, బలమైన ఆర్థిక వ్యవస్థ, పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసం, మెరుగైన చెల్లింపు మౌలిక వసతులు అవసరం.
చైనా-భారత్ మధ్య సమతుల్యత
BRICSలో చైనా ప్రభావం పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో భారత్కు మరో సవాలు ఉంది. డీ-డాలరైజేషన్ను ప్రోత్సహిస్తూనే BRICS వేదిక పూర్తిగా చైనా ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థగా మారకుండా చూడాల్సిన అవసరం భారత్కు ఉంది.
అందుకే న్యూఢిల్లీ స్థానిక కరెన్సీ వాణిజ్యం, ఆర్థిక సహకారం, డిజిటల్ చెల్లింపుల వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలపై దృష్టి పెడుతూ, ఏ ఒక్క దేశం లేదా కరెన్సీపై అధిక ఆధారపడకుండా బహుళ భాగస్వామ్య విధానాన్ని కొనసాగించే అవకాశం ఉంది.
ముగింపు
BRICSలో డీ-డాలరైజేషన్ చర్చ ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో మారుతున్న శక్తి సమీకరణాలను ప్రతిబింబిస్తోంది. చైనా యువాన్ పాత్రను పెంచేందుకు ప్రయత్నిస్తుండగా, భారత్ రూపాయి అంతర్జాతీయ వినియోగాన్ని విస్తరించడంతో పాటు వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని కొనసాగించాలని చూస్తోంది.
