సౌదీ అరేబియా, టర్కీ, పాకిస్థాన్ తమ మధ్య కుదిరిన సంయుక్త రక్షణ ఒప్పందాన్ని మరింత వ్యవస్థీకృతం చేసే దిశగా కీలక నిర్ణయం తీసుకున్నాయి. ఒప్పందం కింద సౌదీ అరేబియాలో శాశ్వత కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని మూడు దేశాలు అంగీకరించాయి.
ఇస్తాంబుల్లో సోమవారం జరిగిన మూడు దేశాల తొలి వ్యూహాత్మక, రాజకీయ, రక్షణ కమిటీ సమావేశం అనంతరం ఈ నిర్ణయం వెల్లడైంది. రక్షణ మంత్రులు, విదేశాంగ మంత్రులు, సైనిక ఉన్నతాధికారులు సమావేశంలో పాల్గొన్నారు.
సౌదీలో శాశ్వత కార్యాలయం
మూడు దేశాల సంయుక్త ప్రకటన ప్రకారం కొత్త కార్యాలయం సౌదీ అరేబియాలో ఏర్పాటు కానుంది.
టర్కీ విదేశాంగ మంత్రి హకాన్ ఫిదాన్ ప్రకారం, తొలి ప్రధాన కార్యదర్శి పాకిస్థాన్కు చెందిన వ్యక్తి ఉంటారు. ఆయన మూడు సంవత్సరాల పాటు బాధ్యతలు నిర్వహించనున్నారు.
ఈ కార్యాలయం మూడు దేశాల మధ్య రక్షణ సహకారాన్ని సమన్వయం చేయడం, సమావేశాలను నిర్వహించడం, నిర్ణయాలను అమలు చేయడం వంటి బాధ్యతలను నిర్వహించే అవకాశం ఉంది.
మక్కా రక్షణ ఒప్పందం
సౌదీ అరేబియా, పాకిస్థాన్, టర్కీ ఆగస్టు 7న మక్కాలో సంయుక్త రక్షణ ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశాయి.
ఈ ఒప్పందంలోని ప్రధాన సూత్రం ప్రకారం మూడు దేశాల్లో ఏదైనా ఒక దేశంపై సాయుధ దాడి జరిగితే, దాన్ని మిగిలిన రెండు దేశాలపై జరిగిన దాడిగానూ పరిగణించే విధంగా పరస్పర రక్షణకు కట్టుబాటు ప్రకటించారు.
అయితే ఈ నిబంధనను అమలు చేసే విధానం, ఎలాంటి పరిస్థితుల్లో పరస్పర సైనిక సహాయం అందించాలి వంటి అంశాలపై పూర్తి వివరాలు ఇంకా స్పష్టంగా వెల్లడించలేదు.
సైనిక సహకారానికి కొత్త వ్యవస్థ
ఇస్తాంబుల్లో జరిగిన తొలి సమావేశంలో మూడు దేశాలు తమ రక్షణ వ్యవస్థలను మరింత సమన్వయం చేసుకునే అంశాలపై చర్చించాయి.
సైనిక దళాల మధ్య సమన్వయం, సంయుక్త సైనిక విన్యాసాలు, రక్షణ పరిశ్రమలో సహకారం, సంయుక్త ఉత్పత్తి, పరిశోధన, ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చర్యలు వంటి అంశాలు చర్చకు వచ్చినట్లు అధికారులు తెలిపారు.
నాటోతో పోలికపై చర్చ
మూడు దేశాల ఒప్పందంలోని పరస్పర రక్షణ నిబంధనను కొందరు నాటోలోని ఐదో అధికరణంతో పోలుస్తున్నారు.
అయితే నిపుణులు ఈ పోలికకు పరిమితులు ఉన్నాయని చెబుతున్నారు. నాటోకు ఉన్నట్లుగా ఈ కొత్త వ్యవస్థకు ప్రస్తుతం ప్రత్యేక సమీకృత సైనిక కమాండ్, శాశ్వత సైనిక దళం లేదా పూర్తిస్థాయి సంయుక్త సైనిక వ్యవస్థ లేదు.
కొత్త కార్యాలయం ఏర్పాటుతో ఒప్పందాన్ని కేవలం రాజకీయ ప్రకటనగా కాకుండా కార్యాచరణాత్మక వ్యవస్థగా మార్చే ప్రయత్నం ప్రారంభమవుతోంది.
ఇరాన్ యుద్ధం మధ్య కీలక పరిణామం
మూడు దేశాల సమావేశం మధ్యప్రాచ్యంలో ఉద్రిక్తతలు పెరుగుతున్న సమయంలో జరిగింది.
అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య నెల రోజుల విరామం తర్వాత మళ్లీ సైనిక దాడులు ప్రారంభమయ్యాయి. అమెరికా ఇరాన్లోని లారక్ దీవిలో రాకెట్ ప్రయోగ వ్యవస్థలను లక్ష్యంగా చేసుకోగా, ఇరాన్ అమెరికా సైనిక స్థావరాలపై ప్రతిదాడులు చేసినట్లు ప్రకటించింది.
ఈ పరిస్థితుల్లో కొత్త రక్షణ భాగస్వామ్యం వాస్తవంగా ఎలా పనిచేస్తుందనేది మూడు దేశాలకు ముఖ్యమైన పరీక్షగా మారింది.
పాకిస్థాన్కు ప్రత్యేక పాత్ర
పాకిస్థాన్కు తొలి మూడు సంవత్సరాల పాటు కార్యాలయ ప్రధాన కార్యదర్శి పదవి దక్కడం ఒప్పందంలో ఆ దేశానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని సూచిస్తోంది.
అదే సమయంలో పాకిస్థాన్ సౌదీ అరేబియాతో రక్షణ భాగస్వామ్యాన్ని కొనసాగిస్తూ, ఇరాన్తో కూడా దౌత్య సంబంధాలను నిర్వహిస్తోంది. ఈ రెండు పాత్రలను ఏకకాలంలో కొనసాగించడం పాకిస్థాన్కు సున్నితమైన సమతుల్యతగా మారనుంది.
మరిన్ని దేశాలకు అవకాశం
ఈ రక్షణ వ్యవస్థను భవిష్యత్తులో ఇతర దేశాలకు కూడా విస్తరించే అవకాశం ఉందని టర్కీ, పాకిస్థాన్ ఇప్పటికే సంకేతాలు ఇచ్చాయి.
బంగ్లాదేశ్ ఈ ఒప్పందంలో చేరే అవకాశాన్ని పరిశీలిస్తున్నట్లు వెల్లడించింది. ఈజిప్ట్ కూడా మూడు దేశాలతో గతంలో ప్రాంతీయ భద్రతా చర్చల్లో పాల్గొంది.
టర్కీ అధ్యక్షుడు రెసెప్ తయ్యిప్ ఎర్డోగాన్ కూడా భవిష్యత్తులో ఈ భాగస్వామ్యాన్ని విస్తరించే అవకాశం ఉందని సూచించారు.
ప్రాంతీయ భద్రతపై ప్రభావం
సౌదీ అరేబియా, టర్కీ, పాకిస్థాన్ మూడు దేశాలకు మధ్యప్రాచ్యం, దక్షిణాసియా, విస్తృత ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలో కీలకమైన వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం ఉంది.
ఈ మూడు దేశాల మధ్య రక్షణ సహకారం పెరగడం వల్ల సంయుక్త సైనిక ఉత్పత్తి, సైనిక సాంకేతికత, శిక్షణ, సమాచార మార్పిడి వంటి రంగాల్లో కొత్త అవకాశాలు ఏర్పడవచ్చు.
అయితే ఈ కూటమి ఇరాన్ వ్యతిరేక వ్యవస్థగా మారుతుందా లేదా విస్తృత ప్రాంతీయ భద్రతా భాగస్వామ్యంగా కొనసాగుతుందా అనేది భవిష్యత్తులో కీలక ప్రశ్నగా ఉంటుంది.
ముగింపు
సౌదీ అరేబియా, టర్కీ, పాకిస్థాన్ తమ మక్కా సంయుక్త రక్షణ ఒప్పందాన్ని కార్యాచరణాత్మకంగా మార్చేందుకు సౌదీ అరేబియాలో శాశ్వత కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించాయి. తొలి మూడు సంవత్సరాలకు పాకిస్థాన్ ప్రతినిధి ప్రధాన కార్యదర్శిగా వ్యవహరించనున్నారు.
సైనిక సమన్వయం, సంయుక్త విన్యాసాలు, రక్షణ పరిశ్రమ సహకారం, సంయుక్త ఉత్పత్తి వంటి అంశాల్లో ఈ మూడు దేశాల భాగస్వామ్యం మరింత బలపడే అవకాశం ఉంది. అయితే ఒప్పందంలోని పరస్పర రక్షణ హామీ వాస్తవ సంక్షోభంలో ఎలా అమలవుతుందనేది ఈ కొత్త వ్యవస్థకు అసలు పరీక్ష కానుంది.
