2025 జనవరిలో ప్రయోగించిన స్పేస్ఎక్స్ ఫాల్కన్-9 రాకెట్లోని పై దశ (upper stage) తన అసలు మిషన్ పూర్తయిన తర్వాత అంతరిక్షంలోనే మిగిలిపోయింది.
సౌర చర్యలు, గురుత్వాకర్షణ ప్రభావాల కారణంగా దాని కక్ష్య క్రమంగా మారి.. చివరకు 2026 ఆగస్టు 5న చంద్రుడిని ఢీకొట్టింది. NASA ప్రకారం ఈ ఢీకొనడం చంద్రుడి Einstein, Bell క్రేటర్ల సమీపంలో జరిగింది.
సుమారు 4 టన్నుల బరువున్న రాకెట్ భాగం గంటకు దాదాపు 8,690 కిలోమీటర్ల వేగంతో చంద్రుడి ఉపరితలాన్ని ఢీకొట్టినట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి. అనంతరం NASA యొక్క Lunar Reconnaissance Orbiter కొత్త క్రేటర్ను గుర్తించింది.
అంతరిక్షంలో అసలు ఎంత చెత్త ఉంది?
రాకెట్ భాగాలు, పనిచేయని ఉపగ్రహాలు, పేలుళ్లు లేదా ఢీకొనడంతో ఏర్పడిన చిన్న శకలాలు కలిసి భూమి కక్ష్యలో భారీగా పేరుకుపోతున్నాయి.
వీటిలో కొన్ని వస్తువులను రాడార్లు, టెలిస్కోపులు, ఇతర అంతరిక్ష నిఘా వ్యవస్థలు నిరంతరం ట్రాక్ చేస్తున్నాయి. అయితే చిన్న పరిమాణంలో ఉన్న అనేక శకలాలను గుర్తించడం, వాటి కదలికను అంచనా వేయడం చాలా కష్టం.
అందుకే ట్రాక్ చేయగల వస్తువుల సంఖ్య మాత్రమే మొత్తం స్పేస్ జంక్కు ప్రతిబింబం కాదు. ప్రస్తుతం ట్రాక్ చేస్తున్న వాటి కంటే చాలా ఎక్కువ చిన్న శకలాలు అంతరిక్షంలో ఉండే అవకాశం ఉంది.
చిన్న శకలమే.. పెద్ద ప్రమాదం
అంతరిక్షంలో వస్తువులు అత్యంత వేగంతో ప్రయాణిస్తాయి. అందువల్ల చిన్న పరిమాణంలోని శకలం కూడా పనిచేస్తున్న ఉపగ్రహానికి భారీ నష్టం కలిగించగలదు.
ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్లు, GPS, వాతావరణ పరిశీలన, భూమి పరిశీలన, రక్షణ వ్యవస్థలు వంటి అనేక సేవలు కక్ష్యలోని ఉపగ్రహాలపై ఆధారపడుతున్నాయి. ఒక కీలక ఉపగ్రహం దెబ్బతింటే దాని ప్రభావం భూమిపై కూడా కనిపించవచ్చు.
‘కెస్లర్ సిండ్రోమ్’ ఎందుకు భయపెడుతోంది?
స్పేస్ జంక్పై శాస్త్రవేత్తలు తరచుగా ప్రస్తావించే ప్రమాదం Kessler Syndrome.
ఒక శకలం పనిచేస్తున్న ఉపగ్రహాన్ని ఢీకొంటే మరిన్ని శకలాలు ఏర్పడతాయి. అవి ఇతర ఉపగ్రహాలను ఢీకొంటే మరింత చెత్త తయారవుతుంది. ఇలా వరుసగా ఢీకొనడం ప్రారంభమైతే కొన్ని కక్ష్యలు భవిష్యత్ మిషన్లకు ప్రమాదకరంగా మారే అవకాశం ఉంది.
అందుకే కొత్త ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించడమే కాకుండా.. మిషన్ పూర్తయిన తర్వాత వాటిని సురక్షితంగా తొలగించడం కూడా అంతే ముఖ్యమవుతోంది.
సమస్య భూమి చుట్టూ మాత్రమే కాదు
ఫాల్కన్-9 ఘటన మరో విషయాన్ని కూడా స్పష్టం చేసింది. అంతరిక్ష చెత్త సమస్య కేవలం భూమి కక్ష్యకు పరిమితం కాదు.
చంద్రుడి చుట్టూ, చంద్రుడి ఉపరితలంపై కూడా మానవ నిర్మిత వస్తువులు పెరుగుతున్నాయి. భవిష్యత్లో చంద్రుడిపై శాశ్వత స్థావరాలు, శాస్త్రీయ కేంద్రాలు, వాణిజ్య మిషన్లు పెరిగితే.. అక్కడికి చేరే పాత రాకెట్ భాగాలు, ఇతర మానవ నిర్మిత వస్తువులను ఎలా నిర్వహించాలన్న ప్రశ్న కీలకంగా మారనుంది.
కొత్త స్పేస్ రేస్కు కొత్త నియమాలు అవసరం
అమెరికా, చైనా, భారత్, జపాన్, యూరప్తో పాటు ప్రైవేట్ కంపెనీలు కూడా చంద్రుడు, లోతైన అంతరిక్షం వైపు దృష్టి సారిస్తున్నాయి.
మిషన్లు పెరిగే కొద్దీ అంతరిక్షంలో మానవ నిర్మిత వస్తువుల సంఖ్య కూడా పెరుగుతుంది. దీంతో మిషన్ ముగిసిన తర్వాత రాకెట్ దశలను ఎలా నిర్వీర్యం చేయాలి, ఉపగ్రహాలను ఎలా డీ-ఆర్బిట్ చేయాలి, చంద్రుడిపై వ్యర్థాలను ఎలా నియంత్రించాలి వంటి అంశాలపై అంతర్జాతీయ స్థాయిలో మరింత స్పష్టమైన నిబంధనలు అవసరమవుతున్నాయి.
