ఎఫ్సీఎన్ఆర్(బి) స్కీమ్కు భారీ స్పందన
ఎన్ఆర్ఐల నుంచి విదేశీ కరెన్సీని ఆకర్షించేందుకు ఆర్బీఐ జూన్లో ప్రత్యేక ఎఫ్సీఎన్ఆర్(బి) స్వాప్ సౌకర్యాన్ని తీసుకొచ్చింది.
ఆగస్టు 31 నాటికి ఈ మార్గం ద్వారా వచ్చిన ప్రవాహాలు 100 బిలియన్ డాలర్ల మార్కును దాటాయి. ఆర్బీఐ గవర్నర్ సంజయ్ మల్హోత్రా తొలుత సుమారు 80 బిలియన్ డాలర్లను ఆకర్షించే అవకాశం ఉందని అంచనా వేశారు. వాస్తవ ప్రవాహాలు ఆ అంచనాను గణనీయంగా అధిగమించాయి.
నెల రోజుల ముందే పథకం ముగింపు
ఎఫ్సీఎన్ఆర్(బి) స్వాప్ విండోను మొదట సెప్టెంబర్ 30 వరకు కొనసాగించాలని నిర్ణయించారు. అయితే ఊహించిన దానికంటే ఎక్కువగా డాలర్లు రావడంతో ఆర్బీఐ ఆ సౌకర్యాన్ని ఆగస్టులోనే ముగించింది.
అధిక మొత్తంలో విదేశీ నిధులు ఒక్కసారిగా రావడం వల్ల భవిష్యత్తులో అవి తిరిగి బయటకు వెళ్లే సమయంలో రిస్క్ పెరగవచ్చనే ఆందోళన కూడా ఈ నిర్ణయం వెనుక ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. ఇప్పటికే ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న డిపాజిట్లకు సంబంధించి బ్యాంకులు సెప్టెంబర్ 11 వరకు స్వాప్ సౌకర్యాన్ని ఉపయోగించుకునే అవకాశం ఇచ్చారు.
విదేశీ మారక నిల్వలు రికార్డు స్థాయికి
ఎఫ్సీఎన్ఆర్(బి) ద్వారా వచ్చిన భారీ డాలర్ ప్రవాహాలు భారత విదేశీ మారక నిల్వలను బలోపేతం చేశాయి.
ఆగస్టు 21 నాటికి దేశ ఫారెక్స్ నిల్వలు 729.3 బిలియన్ డాలర్లకు చేరాయి. జూలై 24న ఇవి సుమారు 682 బిలియన్ డాలర్లుగా ఉండగా, కొన్ని వారాల్లోనే గణనీయమైన పెరుగుదల నమోదైంది.
రూపాయికి ఆర్బీఐ మద్దతు
విదేశీ మారక నిల్వలు పెరగడంతో రూపాయి విలువకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ఆర్బీఐ వద్ద మరింత అవకాశం ఏర్పడింది.
మంగళవారం రూపాయి డాలర్తో పోలిస్తే 0.4 శాతం బలపడి 94.7988 వద్దకు చేరింది. జూలై 1 తర్వాత ఇదే దాని అత్యంత బలమైన స్థాయిగా నమోదైంది. అవసరమైన సమయంలో మార్కెట్లో డాలర్లను విక్రయించడం ద్వారా రూపాయి కదలికలను నియంత్రించడానికి ఆర్బీఐకు భారీ నిల్వలు ఉపయోగపడుతున్నాయి.
ఎఫ్సీఎన్ఆర్(బి) అంటే ఏమిటి?
ఫారిన్ కరెన్సీ నాన్-రెసిడెంట్ బ్యాంక్ లేదా ఎఫ్సీఎన్ఆర్(బి) ఖాతాల్లో ఎన్ఆర్ఐలు తమ విదేశీ ఆదాయాన్ని డాలర్ వంటి విదేశీ కరెన్సీలో డిపాజిట్ చేయవచ్చు.
ఈ డిపాజిట్లు రూపాయిల్లోకి మార్చబడవు. అసలు మొత్తం, వడ్డీ రెండూ అదే విదేశీ కరెన్సీలో చెల్లిస్తారు. దీంతో రూపాయి విలువలో మార్పుల వల్ల డిపాజిటర్కు వచ్చే కరెన్సీ నష్టం తగ్గుతుంది.
ఆర్బీఐ ఎందుకు ప్రోత్సహించింది?
ఎఫ్సీఎన్ఆర్(బి)లోకి వచ్చే ప్రవాహాలు గత ఆర్థిక సంవత్సరాల్లో గణనీయంగా తగ్గిపోయాయి. 2024-25లో 7 బిలియన్ డాలర్లకు పైగా ఉన్న ప్రవాహాలు 2025-26లో కేవలం 946 మిలియన్ డాలర్లకు పడిపోయాయి.
ఈ పరిస్థితిని మార్చేందుకు ఆర్బీఐ మూడు నుంచి ఐదేళ్ల కాలపరిమితి ఉన్న కొత్త డిపాజిట్ల కోసం ప్రత్యేక రాయితీ స్వాప్ సౌకర్యాన్ని ప్రకటించింది. బ్యాంకులు సాధారణంగా భరించే విదేశీ మారక హెడ్జింగ్ ఖర్చులో కొంత భారాన్ని ఆర్బీఐ తీసుకుంది.
అంతర్జాతీయ పరిస్థితుల మధ్య కీలక చర్య
మధ్యప్రాచ్యంలో కొనసాగుతున్న యుద్ధం, పెరుగుతున్న ముడి చమురు ధరలు, రూపాయిపై ఒత్తిడి వంటి పరిణామాలు భారత విదేశీ మారక నిల్వలపై ప్రభావం చూపుతున్న సమయంలో ఈ పథకం వచ్చింది.
చమురు దిగుమతులకు భారత్ భారీగా డాలర్లు ఖర్చు చేయాల్సి రావడంతో రూపాయిపై ఒత్తిడి పెరిగింది. మరోవైపు విదేశీ పెట్టుబడుల ప్రవాహాల్లో మార్పులు కూడా డాలర్ డిమాండ్ను ప్రభావితం చేశాయి.
గతంలోనూ డయాస్పోరా నిధులపై ఆధారపడిన భారత్
విదేశాల్లో ఉన్న భారతీయుల నుంచి విదేశీ కరెన్సీని ఆకర్షించడం భారత్కు కొత్త వ్యూహం కాదు.
1991లో తీవ్రమైన బ్యాలెన్స్ ఆఫ్ పేమెంట్స్ సంక్షోభ సమయంలో ఇలాంటి చర్యలు తీసుకున్నారు. 2013లో అమెరికా ఫెడరల్ రిజర్వ్ ‘టేపర్ టాంట్రమ్’ సమయంలో మూలధన ప్రవాహాలపై ఒత్తిడి పెరిగినప్పుడు కూడా డయాస్పోరా నుంచి సుమారు 34 బిలియన్ డాలర్లను భారత్ సమీకరించింది.
ప్రస్తుతానికి భారత్కు బలమైన బఫర్
ప్రస్తుతం పెరిగిన ఫారెక్స్ నిల్వలు భారత్కు బాహ్య ఆర్థిక షాకులను ఎదుర్కొనేందుకు బలమైన రక్షణగా పనిచేయగలవు.
అధిక చమురు ధరలు, భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్న నేపథ్యంలో ఈ నిల్వలు కరెంట్ అకౌంట్ లోటును సమర్థంగా నిర్వహించేందుకు, అవసరమైనప్పుడు రూపాయికి మద్దతు ఇచ్చేందుకు ఉపయోగపడతాయి.
ముగింపు
ఎన్ఆర్ఐల నుంచి డాలర్ ప్రవాహాలను పెంచేందుకు ఆర్బీఐ తీసుకున్న ఎఫ్సీఎన్ఆర్(బి) చర్య ఊహించిన దానికంటే భారీ విజయాన్ని సాధించింది. కేవలం మూడు నెలల్లోనే 100 బిలియన్ డాలర్లకు పైగా నిధులు రావడంతో భారత ఫారెక్స్ నిల్వలు 729.3 బిలియన్ డాలర్ల రికార్డు స్థాయికి చేరాయి.
అయితే భారీగా వచ్చిన విదేశీ నిధులు భవిష్యత్తులో తిరిగి బయటకు వెళ్లే ప్రమాదం కూడా ఉంటుంది. అందువల్ల ఈ నిల్వలను జాగ్రత్తగా నిర్వహించడం, రూపాయి స్థిరత్వాన్ని కాపాడటం ఆర్బీఐకు తదుపరి కీలక సవాలుగా మారనుంది.
