ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ రాబోయే షాంఘై కోఆపరేషన్ ఆర్గనైజేషన్ (SCO) సదస్సు పర్యటనపై అంతర్జాతీయ దౌత్య వర్గాల్లో ఆసక్తి నెలకొంది. భారత్కు ఇది కేవలం ఒక బహుపాక్షిక సమావేశంలో పాల్గొనే కార్యక్రమం మాత్రమే కాకుండా, రాబోయే రోజుల్లో కీలకంగా మారే బ్రిక్స్, ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి (UNSC) అంశాలపై తన వైఖరిని స్పష్టంగా తెలియజేసే అవకాశంగా భావిస్తున్నారు.
ప్రపంచ రాజకీయాల్లో వేగంగా మారుతున్న సమీకరణాలు, ప్రధాన శక్తుల మధ్య పెరుగుతున్న పోటీ, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల ప్రాధాన్యత పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో SCO వంటి వేదికలు భారత్కు వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైనవిగా మారాయి.
SCO వేదికపై భారత్ ప్రాధాన్యత
షాంఘై కోఆపరేషన్ ఆర్గనైజేషన్లో భారత్కు కీలక సభ్యదేశంగా స్థానం ఉంది. భద్రత, ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చర్యలు, ఆర్థిక సహకారం, ప్రాంతీయ అనుసంధానం వంటి అంశాలపై ఈ వేదికలో చర్చలు జరుగుతాయి.
భారత్ గత కొంతకాలంగా SCOలో తన భాగస్వామ్యాన్ని ప్రాంతీయ స్థిరత్వం, ఆర్థిక సహకారం, ఉగ్రవాదంపై సమిష్టి చర్యల దిశగా ఉపయోగించుకుంటోంది.
అయితే ప్రస్తుత అంతర్జాతీయ పరిస్థితుల్లో SCO చర్చలు కేవలం ప్రాంతీయ అంశాలకు పరిమితం కాకుండా ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ, భౌగోళిక రాజకీయ పరిణామాలు, బహుళ ధ్రువ ప్రపంచ వ్యవస్థ వంటి విస్తృత అంశాలపై కూడా ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.
బ్రిక్స్పై ప్రత్యేక దృష్టి
మోదీ పర్యటనకు సంబంధించి మరో ముఖ్యమైన అంశం బ్రిక్స్.
అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థలకు ప్రాతినిధ్యం వహించే బ్రిక్స్ విస్తరణ, సభ్యదేశాల మధ్య ఆర్థిక సహకారం, వాణిజ్యం, ఆర్థిక వ్యవస్థల పరస్పర అనుసంధానం వంటి అంశాలు భారత్కు ప్రాధాన్యమైనవి.
బ్రిక్స్లో కొత్త సభ్యదేశాలు చేరడంతో సంస్థ పరిధి విస్తరించింది. దీంతో దాని భవిష్యత్ పాత్రపై సభ్యదేశాల మధ్య సమన్వయం మరింత అవసరమవుతోంది.
భారత్ బ్రిక్స్ను పాశ్చాత్య దేశాలకు ప్రత్యామ్నాయంగా కాకుండా, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల ప్రయోజనాలను ముందుకు తీసుకెళ్లే బహుపాక్షిక వేదికగా చూడాలని కోరుతోంది.
UNSCలో భారత్ ఆశలు
మోదీ పర్యటనలో మరో కీలక అంశం ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి.
భారత్ చాలాకాలంగా UNSCలో శాశ్వత సభ్యత్వం కోసం ప్రయత్నిస్తోంది. ప్రస్తుత ప్రపంచ రాజకీయ, ఆర్థిక వాస్తవాలను ప్రతిబింబించేలా భద్రతా మండలిలో సంస్కరణలు అవసరమని న్యూఢిల్లీ పదేపదే చెబుతోంది.
భారత్కు శాశ్వత సభ్యత్వం కల్పించాలన్న డిమాండ్కు పలు దేశాల మద్దతు ఉన్నప్పటికీ, దీనిపై అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఇంకా విస్తృత చర్చ కొనసాగుతోంది.
ఈ నేపథ్యంలో SCO, BRICS వంటి వేదికల్లో భారత్ తన దౌత్య మద్దతును మరింత బలోపేతం చేసుకునే ప్రయత్నం చేయవచ్చు.
సభ్యదేశాలతో ద్వైపాక్షిక చర్చలు
బహుపాక్షిక సమావేశాలతో పాటు మోదీ పర్యటన సందర్భంగా ఇతర దేశాల నేతలతో ద్వైపాక్షిక సమావేశాలు కూడా కీలకంగా మారే అవకాశం ఉంది.
భారత్కు వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, ఇంధనం, రక్షణ, సాంకేతికత, కనెక్టివిటీ వంటి రంగాల్లో వివిధ దేశాలతో సంబంధాలు ఉన్నాయి.
అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో కొత్త సమీకరణాలు ఏర్పడుతున్న సమయంలో భారత్ ప్రతి ప్రధాన భాగస్వామితో సంబంధాలను సమతుల్యం చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. SCO వేదిక ఇందుకు అదనపు దౌత్య అవకాశాన్ని అందించనుంది.
రష్యా, చైనా అంశాలు
SCOలో రష్యా, చైనా వంటి ప్రధాన శక్తులు సభ్యదేశాలుగా ఉండటంతో ఈ పర్యటనకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది.
భారత్ రష్యాతో సంప్రదాయ రక్షణ, ఇంధన సంబంధాలను కొనసాగిస్తూనే, అమెరికా, యూరప్, జపాన్ వంటి దేశాలతో కూడా వ్యూహాత్మక సంబంధాలను విస్తరిస్తోంది.
అదే సమయంలో చైనాతో సరిహద్దు సమస్యలు ఉన్నప్పటికీ, వాణిజ్యం, బహుపాక్షిక వేదికల్లో సహకారం వంటి అంశాలను భారత్ వేర్వేరుగా నిర్వహిస్తోంది.
ఈ నేపథ్యంలో SCOలో మోదీ పాల్గొనడం భారత్ అనుసరిస్తున్న వ్యూహాత్మక స్వతంత్ర దౌత్య విధానానికి మరో ఉదాహరణగా నిలవవచ్చు.
గ్లోబల్ సౌత్కు భారత్ సందేశం
భారత్ తనను గ్లోబల్ సౌత్ దేశాల ప్రయోజనాలను అంతర్జాతీయ వేదికలపై ముందుకు తీసుకెళ్లే దేశంగా కూడా ప్రదర్శిస్తోంది.
అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ఆర్థిక సహాయం, సాంకేతికత అందుబాటు, వాతావరణ మార్పు, ఆహార మరియు ఇంధన భద్రత వంటి అంశాల్లో మరింత ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని భారత్ కోరుతోంది.
బ్రిక్స్, SCO వంటి వేదికలు ఈ అంశాలను చర్చించేందుకు భారత్కు అనుకూలమైన అవకాశాలను అందిస్తున్నాయి.
బహుళ ధ్రువ ప్రపంచంలో భారత్ పాత్ర
ప్రపంచం ప్రస్తుతం అమెరికా-చైనా పోటీ, రష్యా-పాశ్చాత్య సంబంధాల్లో ఉద్రిక్తతలు, ప్రాంతీయ ఘర్షణలు వంటి పరిణామాలను ఎదుర్కొంటోంది.
ఈ పరిస్థితుల్లో ఏ ఒక్క శక్తి శిబిరానికీ పూర్తిగా పరిమితం కాకుండా వివిధ దేశాలతో సంబంధాలు కొనసాగించాలన్న భారత్ విధానం మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
SCO, BRICS, G20, QUAD వంటి వేర్వేరు వేదికల్లో భారత్ ఒకేసారి పనిచేయడం ఈ వ్యూహానికి ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు.
పర్యటనపై ఎందుకు ఇంత ఆసక్తి?
మోదీ పర్యటనపై అంచనాలు పెరగడానికి ప్రధాన కారణం పలు కీలక దౌత్య అంశాలు ఒకే సమయంలో ముందుకు రావడమే.
బ్రిక్స్ భవిష్యత్ దిశ, UNSC సంస్కరణలు, సభ్యదేశాలతో సంబంధాలు, ప్రాంతీయ భద్రత వంటి అంశాలపై భారత్ తన వైఖరిని మరింత స్పష్టంగా వెల్లడించే అవకాశం ఉంది.
అదే సమయంలో ఇతర దేశాల నేతలతో జరిగే సమావేశాలు భవిష్యత్ ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాలు, పెట్టుబడులు, వాణిజ్య సహకారానికి కూడా మార్గం సుగమం చేయవచ్చు.
ముందున్న దౌత్య సవాళ్లు
భారత్కు ఈ వేదికల్లో అవకాశాలతో పాటు సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి. సభ్యదేశాల మధ్య భిన్నమైన రాజకీయ, ఆర్థిక ప్రయోజనాలను సమన్వయం చేయడం సులభం కాదు.
ప్రత్యేకంగా రష్యా-చైనా సంబంధాలు, పాశ్చాత్య దేశాలతో భారత్కు ఉన్న వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం వంటి అంశాల మధ్య సమతుల్యత కొనసాగించడం న్యూఢిల్లీకి కీలకం.
UNSC సంస్కరణల విషయంలో కూడా మద్దతు ఉన్నప్పటికీ, శాశ్వత సభ్యత్వం సాధించడానికి విస్తృత అంతర్జాతీయ సమ్మతి అవసరం.
ముగింపు
మోదీ SCO పర్యటన భారత్కు మరో ముఖ్యమైన దౌత్య అవకాశంగా మారుతోంది. బ్రిక్స్లో తన పాత్రను బలోపేతం చేయడం, UNSC సంస్కరణలపై మద్దతును పెంచడం, సభ్యదేశాలతో ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను విస్తరించడం వంటి అంశాలు ఈ పర్యటనలో ప్రధానంగా నిలిచే అవకాశం ఉంది.
మారుతున్న ప్రపంచ రాజకీయాల్లో భారత్ తన వ్యూహాత్మక స్వతంత్రతను కొనసాగిస్తూ, వివిధ బహుపాక్షిక వేదికల్లో ప్రభావాన్ని పెంచుకునే ప్రయత్నం చేస్తోంది. SCO పర్యటన ఆ దిశలో మరో కీలక అడుగుగా నిలవవచ్చు.
