గోదావరి జలాల వినియోగంపై తెలంగాణ, మహారాష్ట్ర రాష్ట్రాల మధ్య ఎన్నో సంవత్సరాలుగా కొనసాగుతున్న చర్చల్లో తుమ్మిడిహట్టి బ్యారేజ్ ఒక కీలక అంశంగా మారింది. తెలంగాణలోని ఉత్తర ప్రాంతాలకు సాగు, తాగునీరు, పారిశ్రామిక అవసరాలకోసం గోదావరి జలాలను సమర్థంగా వినియోగించుకోవాలంటే తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టు అత్యంత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. అయితే బ్యారేజ్ ఎత్తు విషయంలో రెండు రాష్ట్రాల మధ్య నెలకొన్న భిన్నాభిప్రాయాల కారణంగా ఈ ప్రాజెక్టు ఆశించిన స్థాయిలో ముందుకు సాగలేకపోతోంది. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఈ సమస్యను కేవలం రెండు రాష్ట్రాల మధ్య వివాదంగా వదిలేయకుండా, కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రత్యక్షంగా చొరవ తీసుకొని, తెలంగాణ, మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులతో సమావేశం ఏర్పాటు చేసి, అందరికీ ఆమోదయోగ్యమైన పరిష్కారాన్ని తీసుకురావాల్సిన అవసరం ఉంది. దేశంలో అనేక అంతర్రాష్ట్ర జలవివాదాల్లో కేంద్రం మధ్యవర్తిత్వం వహించిన అనుభవం ఉన్న నేపథ్యంలో తుమ్మిడిహట్టి విషయంలో కూడా అదే విధమైన నాయకత్వం ప్రదర్శించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. గోదావరి నది దేశంలో రెండవ అతిపెద్ద నది. ఈ నదీ జలాలను సమర్థంగా వినియోగించుకోవడం ద్వారా కోట్లాది మంది ప్రజల జీవితాల్లో మార్పు తీసుకురావచ్చు. తెలంగాణలోని ఆదిలాబాద్, మంచిర్యాల, కొమురం భీమ్ ఆసిఫాబాద్, జగిత్యాల, కరీంనగర్, పెద్దపల్లి, రాజన్న సిరిసిల్ల వంటి జిల్లాలకు దీర్ఘకాలిక సాగునీటి భద్రత కల్పించే సామర్థ్యం ఈ ప్రాజెక్టుకు ఉంది. అదే సమయంలో తాగునీటి సమస్యల పరిష్కారం, పారిశ్రామికాభివృద్ధి, భూగర్భ జలాల పునరుద్ధరణ వంటి అనేక ప్రయోజనాలు కూడా లభించగలవు.
ప్రస్తుతం వివాదానికి ప్రధాన కారణం బ్యారేజ్ ఎత్తు. ఎత్తు పెరిగితే మహారాష్ట్రలో కొంత భూభాగం ముంపుకు గురయ్యే అవకాశం ఉందనే ఆందోళన అక్కడి ప్రభుత్వం వ్యక్తం చేస్తోంది. మరోవైపు ఎత్తు తక్కువగా ఉంటే తెలంగాణ ఆశించిన స్థాయిలో నీటిని నిల్వ చేసుకోలేదని వాదిస్తోంది. ఈ రెండు వాదనలూ ప్రజా ప్రయోజనాల కోణంలోనే ఉన్నాయి. అందుకే ఒక రాష్ట్రం గెలిచి, మరో రాష్ట్రం ఓడిపోయే విధంగా కాకుండా, రెండు రాష్ట్రాల ప్రయోజనాలను సమన్వయం చేసే పరిష్కారం అవసరం.ఇక్కడే కేంద్ర ప్రభుత్వ పాత్ర అత్యంత కీలకం. సాంకేతిక నిపుణులు, జలవనరుల శాస్త్రవేత్తలు, పర్యావరణ నిపుణులు, రెండు రాష్ట్రాల అధికారులతో కూడిన ఉన్నతస్థాయి కమిటీని ఏర్పాటు చేసి, తాజా సాంకేతిక అధ్యయనాల ఆధారంగా బ్యారేజ్కు అనువైన ఎత్తు ఎంత ఉండాలి, ముంపు ప్రాంతాల సమస్యలను ఎలా తగ్గించాలి, అవసరమైతే పునరావాస ప్యాకేజీలను ఎలా అమలు చేయాలి వంటి అంశాలపై సమగ్ర నివేదిక సిద్ధం చేయాలి. కేవలం సాంకేతిక పరిష్కారమే కాకుండా రాజకీయ సంకల్పం కూడా అవసరం. ముఖ్యమంత్రుల స్థాయిలో చర్చలు జరిగితే అనేక అపోహలు తొలగిపోతాయి. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించి, పరస్పర విశ్వాసాన్ని పెంపొందించే వాతావరణాన్ని కల్పించాలి. దేశ సమాఖ్య వ్యవస్థలో సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తి ఇలాంటి సందర్భాల్లోనే ప్రతిఫలించాలి.
తుమ్మిడిహట్టి అంశాన్ని రాజకీయ కోణంలో కాకుండా జాతీయ వనరుల వినియోగ కోణంలో చూడాల్సిన అవసరం ఉంది. గోదావరి జలాలు సముద్రంలో కలిసిపోవడం కంటే వ్యవసాయానికి, తాగునీటికి, పారిశ్రామిక అవసరాలకు వినియోగిస్తే దేశ ఆర్థికాభివృద్ధికి కూడా మేలు జరుగుతుంది. ప్రతి చుక్క నీటిని సమర్థంగా వినియోగించాలనే లక్ష్యంతో కేంద్రం ముందుకు రావాలి. ప్రాజెక్టు ఎత్తు పెంపు వల్ల ఒకవేళ ముంపు సమస్యలు తలెత్తితే వాటికి ఆధునిక ఇంజినీరింగ్ పరిష్కారాలు, బలమైన రక్షణ కట్టలు, సముచిత పునరావాసం, నష్టపరిహారం వంటి మార్గాలను అనుసరించవచ్చు. అభివృద్ధి, పర్యావరణ పరిరక్షణ మధ్య సమతుల్యత సాధించడం నేటి సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో అసాధ్యమేమీ కాదు. రాష్ట్రాల మధ్య నమ్మకం పెరగాలంటే పారదర్శకత అత్యంత అవసరం. ప్రతి సాంకేతిక నివేదికను ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచడం, అన్ని వర్గాల అభిప్రాయాలను స్వీకరించడం, రైతు సంఘాలు, ప్రజాప్రతినిధులు, నిపుణులతో సంప్రదింపులు జరపడం వంటి చర్యలు తీసుకుంటే నిర్ణయంపై విశ్వాసం పెరుగుతుంది. ఇది భవిష్యత్తులో ఇతర అంతర్రాష్ట్ర జలవివాదాల పరిష్కారానికి కూడా ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది.
తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టు ఒక ప్రాంతానికే పరిమితమైన అంశం కాదు. ఇది నీటి భద్రత, ఆహార భద్రత, గ్రామీణాభివృద్ధి, ఉపాధి, పారిశ్రామికీకరణ, ప్రాంతీయ సమతుల అభివృద్ధికి సంబంధించిన అంశం. కాబట్టి ఈ ప్రాజెక్టుపై తీసుకునే నిర్ణయం లక్షలాది మంది రైతుల భవిష్యత్తును ప్రభావితం చేయగలదు. అందువల్ల ఆలస్యం ఎంత ఎక్కువైతే అంతగా అభివృద్ధి అవకాశాలు వాయిదా పడతాయి. దేశంలో పెద్ద పెద్ద మౌలిక వసతుల ప్రాజెక్టులు కేంద్రం చొరవతోనే విజయవంతమయ్యాయి. అదే స్ఫూర్తితో తుమ్మిడిహట్టి విషయంలో కూడా కేంద్ర ప్రభుత్వం బాధ్యతాయుతమైన మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించి, తెలంగాణ, మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులను ఒకే వేదికపైకి తీసుకురావాలి. పరస్పర అంగీకారంతో బ్యారేజ్ ఎత్తుపై నిర్ణయం తీసుకునేలా కృషి చేయాలి. గోదావరి నీరు రాజకీయాలకు కాదు, ప్రజల జీవితాలకు ఉపయోగపడాలి. రాష్ట్రాల మధ్య విభేదాలకు కాదు, అభివృద్ధికి వేదిక కావాలి. తుమ్మిడిహట్టి విషయంలో కేంద్రం నాయకత్వం వహిస్తే అది కేవలం ఒక ప్రాజెక్టును ముందుకు నడిపిన ఘనత మాత్రమే కాదు; సహకార సమాఖ్య వ్యవస్థకు కొత్త దిశను చూపిన చారిత్రక నిర్ణయంగా కూడా నిలిచిపోతుంది. ఇప్పుడు దేశం ఎదురు చూస్తున్నది అదే నాయకత్వం, అదే చొరవ.
తిప్పర్తి శ్రీనివాస్
9948439565
