సిరా చల్లడం క్షణంలో జరిగిపోయే పని. ముఖం నల్లబడుతుంది. బట్టలకు మరకపడుతుంది. కొద్దిసేపు కలకలం. ఆ తర్వాత ఆ మరకను కడిగేయవచ్చు. కానీ ప్రజాస్వామ్యంలో ఒకరి ముఖంపై పడిన సిరా వెనుక ఉన్న ప్రశ్నను మాత్రం అంత సులభంగా కడిగేయలేం. జార్ఖండ్లో ఆల్ ఇండియా స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్ (ఐసా) జాతీయ అధ్యక్షురాలు నేహా బోరాపై జరిగిన సిరా దాడి అలాంటి ఘటన. ఇది కేవలం ఒక విద్యార్థి నాయకురాలిని అవమానించిన చర్య కాదు. విద్యార్థుల భవిష్యత్తు, పరీక్షా వ్యవస్థలో పారదర్శకత, నియామకాల్లో నిష్పక్షపాతత్వం, మహిళా నాయకత్వం, శాంతియుత నిరసన హక్కు, ఇవన్నింటినీ ఒకేసారి మన ముందుకు తెచ్చిన ఘటన. జార్ఖండ్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ (జెపిఎస్సి), జార్ఖండ్ స్టాఫ్ సెలక్షన్ కమిషన్ (జెఎస్ఎస్సి) సీజీఎల్ పరీక్షల్లో భారీ స్థాయిలో అవకతవకలు, పేపర్ లీక్లు జరిగాయంటూ విద్యార్థులు ఆందోళన చేస్తున్నారు.
జూలై 25న రాంచీలోని జైపాల్ సింగ్ ముండా స్టేడియంలో జెపిఎస్సి, జెఎస్ఎస్సి సంస్కరణల మంచ్ ఆధ్వర్యంలో ప్రారంభమైన ఈ ఉద్యమంలో జెపిఎస్సి పునర్వ్యవస్థీకరణ, జెఎస్ఎస్సి సిజిఎల్ పరీక్షలను రద్దు చేసి కొత్త షెడ్యూల్ ప్రకటించడం, ఇకపై ప్రైవేట్ ఏజెన్సీల ద్వారా పరీక్షలు నిర్వహించకపోవడం, నియామకాల్లో పారదర్శకత వంటి డిమాండ్లు ముందుకు వచ్చాయి. ఇవి దేశద్రోహ డిమాండ్లా? కాదు. ఇవి తమ భవిష్యత్తుపై విద్యార్థులు అడుగుతున్న ప్రశ్నలు. ఒక ప్రభుత్వ ఉద్యోగం కోసం ఒక యువకుడు సంవత్సరాల తరబడి చదువుతాడు. కుటుంబం తన శక్తికి మించి ఖర్చు చేస్తుంది. ఒక పరీక్షపై అతని భవిష్యత్తు ఆధారపడుతుంది. అలాంటి సమయంలో పేపర్ లీక్ లేదా అవకతవకల ఆరోపణలు వస్తే అతనిలో వ్యవస్థపై నమ్మకం దెబ్బతింటుంది. ఆ నమ్మకాన్ని పునరుద్ధరించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత. అలాంటి విద్యార్థుల ఉద్యమానికి మద్దతుగా నిలిచారు నేహా బోరా. జెపిఎస్సిని పునర్వ్యవస్థీకరించాలని, జెఎస్ఎస్సి సిజిఎల్ పరీక్షలను రద్దు చేసి కొత్త షెడ్యూల్ ఇవ్వాలని, ఇకపై ప్రైవేట్ ఏజెన్సీల ద్వారా పరీక్షలు నిర్వహించకూడదని ఆమె డిమాండ్ చేశారు. విద్యార్థులు తమ న్యాయమైన డిమాండ్ల కోసం చేస్తున్న పోరాటానికి ఐసా తరపున మద్దతు ప్రకటించారు.
దేశవ్యాప్తంగా విద్యార్థులు జంతర్ మంతర్ ఉద్యమం నుంచి స్ఫూర్తి పొందాలని పిలుపునిచ్చారు. ఇదే నేపథ్యంలో రాంచీలో విద్యార్థులు, ఎఐఎస్ఎ, ఎస్ఎఫ్ఐ, ఎఐఎస్ఎఫ్, జార్ఖండ్ జనాధికార్ మహాసభ, మహిళా కార్యకర్తలు, పలు ఆదివాసీ సంస్థల సభ్యులతో కలిసి నిర్వహించిన శాంతియుత ర్యాలీ బిర్సా చౌక్ సమీపానికి చేరుకున్న సమయంలో గుంపులో నుంచి ఒక వ్యక్తి అకస్మాత్తుగా ముందుకు వచ్చి నేహా బోరాతోపాటు కొందరు మహిళా నాయకురాళ్లపై సిరా చల్లాడు. ప్రశ్నకు సమాధానం సిరా ఎందుకు అయింది? ఎవరైనా నేహా బోరా రాజకీయ భావజాలాన్ని వ్యతిరేకించవచ్చు. ఆమె డిమాండ్లతో విభేదించవచ్చు. ఆమెను విమర్శించవచ్చు. కానీ ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రత్యామ్నాయ సమాధానం వాదన కావాలి. దాడి కాదు. ఇంకా ఆందోళన కలిగించే విషయం ఆమెను ‘దేశద్రోహి’గా ఆరోపించడం. ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించడం దేశద్రోహం కాదు. పరీక్షల్లో పారదర్శకత కోరడం దేశద్రోహం కాదు. ఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ వద్ద లాఠీచార్జీలు, పెల్లెట్ తుపాకుల కాల్పులను ఎదుర్కొన్నానని, సిరా దాడికి భయపడబోనని ఆమె ప్రకటించారు. విద్యార్థుల భవిష్యత్తు కోసం పోరాటం కొనసాగుతుందని స్పష్టం చేశారు. ఇదే అసలు సమాధానం. సిరా ముఖాన్ని మసకబార్చగలదు. కానీ ఆలోచనను కాదు. సిరా దుస్తులకు మరక చేయగలదు. కానీ ఉద్యమాన్ని కాదు. సిరాతో ఒక వ్యక్తిని అవమానించవచ్చు. కానీ వేలాది మంది విద్యార్థుల ప్రశ్నను తుడిచేయలేరు. ఈ ఘటన వెనుక రాజకీయ కుట్ర ఉందని ఐసా నాయకులు చేసిన ఆరోపణలు కూడా దర్యాప్తు చేయాల్సిన అంశమే.
బిజెపి, ఆర్ఎస్ఎస్ మద్దతుదారులే దాడికి పాల్పడ్డారని వారు ఆరోపిస్తున్న నేపథ్యంలో దాని నిజానిజాలు సమగ్ర విచారణలో తేలాలి. దాడి చేసిన వ్యక్తి ఎవరు, అతని ఉద్దేశం ఏమిటి, దాని వెనుక ఎవరైనా ఉన్నారా అనే విషయాలను చట్టం తేల్చాలి. ఆరోపణలను వాస్తవాలుగా ప్రకటించడమూ, విచారణ లేకుండానే కొట్టిపారేయడమూ రెండూ సరికావు. అయితే ఈ ఘటన మనకు మరో పెద్ద ప్రశ్నను ముందుకు తెస్తోంది. విద్యార్థుల ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పే బదులు వారిని అవమానిస్తే సమస్య పరిష్కారమవుతుందా? కాదు. పరీక్షల్లో నిజంగా అవకతవకలు జరిగితే చర్యలు తీసుకోవాలి. ఆరోపణలు నిజం కాకపోతే ప్రభుత్వం స్పష్టమైన ఆధారాలతో విద్యార్థులకు సమాధానం చెప్పాలి.
పరీక్షా వ్యవస్థపై నమ్మకాన్ని పునరుద్ధరించాలి. నియామకాల్లో పారదర్శకతను నిర్ధారించాలి. ఎందుకంటే విద్యార్థులు ప్రభుత్వానికి శత్రువులు కాదు. వారు దేశ భవిష్యత్తు. నేహా బోరా రాజకీయ సిద్ధాంతాలతో ఎవరైనా విభేదించవచ్చు. ఆమె ఉద్యమ పంథాను ఎవరైనా విమర్శించవచ్చు. అది ప్రజాస్వామ్య హక్కు. కానీ ఆమెపై సిరా దాడిని సమర్థించడం మాత్రం ప్రజాస్వామ్య సంస్కృతి కాదు. ముఖ్యంగా మహిళా నాయకురాలిని లక్ష్యంగా చేసుకుని జరిగిన దాడి మరింత గర్హనీయం. మహిళ ప్రజా జీవితంలోకి వచ్చి ప్రశ్నిస్తే ఆమెను అవమానించాలనే మనస్తత్వం మారాలి. మహిళా నాయకత్వాన్ని భయపెట్టడం అంటే ప్రజాస్వామ్యంలోని సగం గొంతును బలహీనపరచడమే. ప్రజాస్వామ్యం అంటే ఐదేళ్లకోసారి ఓటు వేయడం మాత్రమే కాదు. ప్రశ్నించడం, నిరసించడం, ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను విమర్శించడం, ప్రత్యామ్నాయాన్ని ప్రతిపాదించడం కూడా ప్రజాస్వామ్యంలో భాగమే. శాంతియుతంగా నిరసన చేస్తున్న విద్యార్థులను రక్షించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత. వారి మీద దాడి జరిగితే నిష్పక్షపాతంగా చర్యలు తీసుకోవడం కూడా ప్రభుత్వ బాధ్యత.
రాజేందర్ దామెర
(rajenderdamera@gmail.com)
